คุณไพสันติ์ ที่รัก

ในสมัยรัฐบาล พลเอกชาติชาย ชุณหะวัณ ได้ผลักดันให้มีการจัดตั้งสถาบันนี้ขึ้น โดยใช้ชื่อว่า “ผู้ตรวจการของรัฐสภา” ได้รับการตอบรับจากฝ่ายค้านนิติบัญญัติ มีการสัมมนาเพื่อศึกษาความเป็นไปได้ และจัดทำร่างกฎหมายเพื่อเสนอต่อรัฐสภา แต่ก่อนจะสำเร็จก็เกิดเหตุการณ์รัฐประหาร “พฤษภาทมิฬ” ในปี พ.ศ.2535 โดยคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ ภายใต้การนำของพลเอกสุนทร  คงสมพงษ์

         กระทั่งสมัยรัฐบาลนายอานันท์ ปันยารชุน เป็นนายกรัฐมนตรี ช่วงที่มีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2534 ในระหว่างการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย โดยสถาบันนิติบัญญัติแห่งชาติ ได้มีมติแต่งตั้งคณะกรรมาธิการเพื่อทำหน้าที่จัดทำร่างรัฐธรรมนูญเสนอต่อสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ในการจัดทำครั้งนี้ คณะกรรมาธิการได้ยกร่างบทบัญญัติเกี่ยวกับผู้ตรวจการของรัฐสภาไว้ในหมวด 11 รวม 7 มาตรา เสนอต่อสภานิติบัญญัติแห่งชาติพิจารณาด้วย

           การพิจารณาวาระที่หนึ่งได้ตัดความในหมวดผู้ตรวจการของรัฐสภาออกจากร่างรัฐธรรมนูญทั้งหมดด้วยเหตุผลที่ว่าหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา ซ้ำซอนกับหน่วยงานของฝ่ายบริหาร เช่น คณะกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์ในคณะกรรมการกฤษฏีกา และกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตและประพฤติมิชอบในวงราชการ สำนักงานตรวจเงินแผ่นดินเป็นต้น และมีการดำเนินงานเช่นเดียวกับคณะกรรมาธิการประจำสภาผู้แทนราษฎร อีกทั้งการทำงานของผู้ตรวจการของรัฐสภาเป็นการก้าวก่ายการทำงานของฝ่ายบริหารอีกด้วย

อย่างไรก็ตาม ความพยายามในการเรียกร้องและผลัดดันให้มีสถาบันผู้ตรวจการของรัฐสภาโดยภาคประชาชน นักวิชาการ สื่อมวลชน นักการเมือง ก็ยังมีอย่างต่อเนื่อง จนกระทั่งในการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2534 ครั้งที่ 5 ได้มีการเพิ่มบทบัญญัติว่าด้วยผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาไว้ในมาตรา 162 ทวิ อย่างไรก็ตามก็ยังไม่มีการแต่งตั้งผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาในระหว่างที่รัฐธรรมนูญฉบับนี้ มีผลบังคับใช้แต่อย่างไร

เมื่อเข้าสู่การปฏิรูปการเมืองตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 การจัดตั้งสถาบันผู้ตรวจการรัฐสภาประสบความสำเร็จในที่สุดโดยใช้ชื่อว่า “ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา” บัญญัติไว้ในหมวด 6 รัฐสภา ส่วนที่7 ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภามาตรา 196 ถึงมาตรา 198 ทั้งนี้ต้องมีการตรากฎหมายประกอบรัฐธรรมนุญว่าด้วยผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาภายในสองปี นับแต่มีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญ ในที่สุดรัฐสภาได้ให้ความเห็นชอบ ประกาศใช้พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญ ว่าด้วยผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา พ.ศ. 2542 ใช้บังคับได้เมื่อวันที่ 4 กันยายน 2542 เป็นต้นมา

โดยในระยะเริ่มต้น ให้สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร เป็นหน่วยธุรการ และเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร ทำหน้าที่เป็นเลขาธิการสำนักงานผู้ตรวจเงินแผ่นดินรัฐสภา มีอำนาจหน้าที่ตามที่กำหนดไว้สำหรับสำนักงานผู้ตรวจเงินแผ่นดินของรัฐสภาจนกว่าจะจัดตั้ง สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา แล้วเสร็จ เพื่อเป็นการรองรับผู้ตรวจเงินแผ่นดินของรัฐสภา ที่อยู่ระหว่างการคัดเลือกจากคณะกรรมการสรรหาที่ได้รับแต่งตั้งจากสภาผู้แทนราษฎรและได้รับอนุมัติจากสภาผู้แทนราษฏรและวุฒิสมาชิก รวมทั้งรับการโปรดเกล้าฯ แต่งตั้งจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาคนแรกของประเทศไทย คือนายพิเชต สุนทรพิพิธ โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเมื่อ 1 เมษายน 2543

ต่อมาที่ผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภาอีก 3 คน ตรงตามที่กำหนดไว้ คือนายพูลทรัพย์ ปิยะอนันต์ โปรดเกล้าแต่งตั้งเมื่อ 28 มิถุนายน 2545 พลเอกธีรเดช มีเพียร โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งเมื่อง 24 ธันวาคม 2546 นายปราโมทย์ โชติมงคล ที่ประชุมวุฒิสภาเมื่อวันที่ 28 มิถุนายน 2548 มีมติเลือกให้ดำรงตำแหน่งผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา

           กระทั่งภายหลังเหตุการณ์ไม่สงบ 14 ตุลาคม 2516 สถานการณ์ความเข้มงวดในการใช้อำนาจปกครองเริ่มคลี่คลายลง แนวคิดในการจัดตั้งสถาบันผู้ตรวจการแผ่นดินของรัฐสภา ได้ถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นประเด็นในทางวิชาการและในทางปฏิบัติมากขึ้นโดยเฉพาะในหมู่นักวิชาการ ผู้บริหารและนักการเมืองรุ่นใหม่๖ต่อฉบับหน้า)

สวัสดี/ พงษ์ศักดิ์ บุญชื่น

ÍèÒ¹µèÍ©ºÑº·ÕèáÅéÇ